Więcej informacji można uzyskać u pod numerem 0330 107 0109 lub wyślij wiadomość e-mail na adres business@imd.co.uk.
Umowy wspólników odgrywają kluczową rolę w spółkach prywatnych, wypełniając luki pozostawione przez prawo spółek oraz umowę spółki. Podczas gdy przepisy ustawowe określają podstawowe zasady, to umowa wspólników przekłada oczekiwania biznesowe na egzekwowalne zasady zarządzania spółką oraz określa mechanizmy kontroli i wyjścia ze spółki. Odpowiednio skonstruowane umowy wspólników zmniejszają niepewność, zapewniają ochronę wartości inwestycji oraz wprowadzają instrumenty, które pomagają zarządzać konfliktem na wczesnym etapie.
Regulacje dotyczące zbywania udziałów w umowie wspólników
Do najważniejszych postanowień umowy wspólników należy zestaw zasad określających procedury zbywania udziałów. Nieograniczona zbywalność udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością niesie ze sobą ryzyko niezamierzonego zaangażowania osób trzecich, osłabienie kontroli oraz niestabilność w zakresie własności. W związku z tym dokumenty założycielskie spółki zazwyczaj zawierają indywidualnie dostosowane ograniczenia w zbywaniu udziałów.
Ustawa z dnia 2006 r. o spółkach handlowych nie wprowadza ograniczeń w zakresie zbywania udziałów. Za punkt wyjścia przyjmuje się zasadę, że udziały są zazwyczaj zbywalne bez ograniczeń.
Umowa spółki a Umowa wspólników
Ograniczenia w zakresie zbywalności udziałów mogą być uregulowane w umowie spółki, w umowie wspólników lub w obu dokumentach.
Umowa spółki (AoA) wchodzi w skład ustawowej konstytucji spółki i jest jawnie składana w Rejestrze Spółek (Companies House). Dokumenty te stanowią podstawę prawną regulującą zasady zbywania udziałów w spółce. Indywidualnie dostosowana umowa spółki może określać zabezpieczenia ograniczające zbywanie udziałów, procedury wymagające zgody zarządu na określone decyzje oraz prawo pierwokupu udziałów lub mogą po prostu przyjąć domyślną wzorcową umowę z minimalnymi ograniczeniami.
W przeciwieństwie do umowy spółki, umowa wspólników jest prywatną umową zawartą między wspólnikami a spółką i i stanowi uzupełnienie umowy spółki. Ponieważ dokument ten nie jest składany jawnie, zapewnia on większą elastyczność oraz poufność przy formułowaniu postanowień dotyczących zbywania udziałów, zgodnych z oczekiwaniami gospodarczymi wspólników.
Umowa spółki jest dokumentem publicznym i wiąże każdą osobę, która staje się jej wspólnikiem. Dlatego jej postanowienia są niezbędne do określenia egzekwowalnych zasad zbywania udziałów na poziomie korporacyjnym. Z kolei umowa wspólników jest wiążąca tylko dla stron, które się na to zgodziły, wprowadzając dodatkowe mechanizmy ochrony i procedury, które nie muszą być ujawniane publicznie.
Charakterystyczne ograniczenia dotyczące zbywania udziałów.
Do najczęstszych ograniczeń w zakresie zbywania udziałów, zawieranych w umowach wspólników (czasami odzwierciedlone również w umowie spółki) należą:
- Wymóg uzyskania zgody wspólników;
- Prawo pierszeństwa/ prawo pierwokupu;
- Klauzula tag along i drag along;
- Okoliczności powodujące obowiązek zbycia udziałów.
Postanowienia umowne dopasowane do potrzeb stron pomagają zapewnić, że transfery udziałów odbywają się w uporządkowany i przewidywalny sposób, który jest zgodny z długoterminowymi strategiami handlowymi i zarządczymi spółki.
Postanowienia dotyczące podejmowania decyzji i zarządzania w umowach wspólników.
Dobrze sporządzona umowa wspólników nie tylko przydziela prawa ekonomiczne, ale również określa, w jaki sposób decyzje są podejmowane, przez kogo i co się dzieje, jeśli strony nie mogą dojść do porozumienia. W brytyjskich spółkach prywatnych bieżące zarządzanie jest zazwyczaj delegowane do zarządu, podczas gdy wspólnicy zachowują prawo do zatwierdzania bardziej fundamentalnych kwestii zgodnie z ustawą o spółkach z 2006 r. i/lub umową spółki. Umowa wspólników stanowi następnie uzupełnienie tych zasad, zaostrzając zarządzanie, dodając ochronę mniejszości i tworząc jaśniejsze procesy dotyczące sposobu sprawowania władzy w praktyce.
Kontrola i skład zarządu
Postanowienia dotyczące podejmowania decyzji zwykle zaczynają się od określenia, kto może powoływać członków zarządu i jak działa zarząd. Jest to często stosowane w celu zapewnienia, że kluczowi inwestorzy lub założyciele pozostają reprezentowani na poziomie zarządu, przy zachowaniu możliwości efektywnego zarządzania spółką. Umowa może także określać sposób sprawowania funkcji przewodniczącego oraz uprawnienia przewodniczącego do głosu decydującego w sytuacji remisu (koncepcja odzwierciedlona we wzorcowej umowie spółki).
Kwestie zastrzeżone i zgoda wspólników
Strony mogą uzgodnić harmonogram „kwestii zastrzeżonych”, tj. działań, których spółka (lub członkowie zarządu) nie może podjąć bez zgody wspólników. Jest to podstawowe narzędzie równoważenia kontroli między wspólnikami większościowymi i mniejszościowymi: zachowuje autonomię zarządu w zakresie rutynowego zarządzania, ale wymaga zgody wspólników na podejmowanie decyzji, które mogą zasadniczo zmienić profil ryzyka lub wartość inwestycji.
Powszechne kwestie zastrzeżone obejmują emisję nowych udziałów lub zmianę praw do udziałów (zapobieganie rozwodnieniu i ochrona kontroli) lub nabycie/zbycie znaczących aktywów.
Progi głosowania
Zgodnie z ustawą o spółkach wiele decyzji wspólników jest podejmowanych w drodze zwykłej uchwały (zazwyczaj zwykłą większością głosów), podczas gdy bardziej fundamentalne zmiany wymagają specjalnej uchwały (co najmniej 75%). Umowa wspólników może odzwierciedlać te progi, ustanawiać wyższy próg dla określonych zastrzeżonych kwestii i określać sposób wykonywania głosów (w tym poprzez pisemne uchwały).
Pat decyzyjny i mechanizmy eskalacji
Nawet przy jasnych progach, ryzyko pojawienia się patu decyzyjnego jest kluczowym czynnikiem, szczególnie w spółkach 50/50 lub tam, gdzie zastrzeżone kwestie wymagają jednomyślności. W związku z tym umowy wspólników często zawierają praktyczne postanowienia dotyczące patu decyzyjnego, w tym:
- eskalacja z poziomu zarządu do poziomu wspólników;
- przekazanie sprawy do przewodniczącego/struktury głosowania (w stosownych przypadkach);
- mediacja/rozstrzyganie sporów przez ekspertów, oraz
- mechanizmy wyjścia, jeśli nie uda się rozwiązać impasu.
Postanowienia dotyczące polityki dywidendowej w umowach wspólników
Postanowienia dotyczące dywidendy zawarte w umowie wspólników pomagają zarządzać oczekiwaniami dotyczącymi podziału zysku w porównaniu z reinwestycją. Podczas gdy ustawa o spółkach zezwala na wypłatę dywidendy tylko wtedy, gdy istnieją wystarczające zyski do podziału, a członkowie zarządu są przekonani, że wypłata jest zgodna z prawem i odpowiednia, umowa wspólników może określać jaśniejsze ramy handlowe dotyczące tego, kiedy dywidendy będą rozważane. Stanowi to często uzupełnienie umowy spółki, która zazwyczaj przyznaje członką zarządu ogólne uprawnienia do rekomendowania lub deklarowania dywidend, ale nie odnosi się szczegółowo do strategii dywidendowej.
Uzgodniona polityka dywidendowa może przewidywać wypłaty stałego procentu zysków po opodatkowaniu, powiązanie dywidend z progami finansowymi (takimi jak minimalne rezerwy gotówkowe) lub odroczenie wypłat w początkowej fazie wzrostu. Postanowienia te mają zazwyczaj charakter wytycznych, a nie bezwzględnych obowiązków, co pozwala zachować swobodę decyzyjną członków zarządu przy jednoczesnym zapewnieniu zgodności z obowiązkami ustawowymi.
Nawet w przypadku uzgodnienia polityki dywidendowej, umowy wspólników zwykle podkreślają, że dywidendy pozostają przedmiotem oceny zarządu, rozważań dotyczących wypłacalności i zgodności z prawem spółek. W niektórych przypadkach wypłata dywidendy może być również traktowana jako kwestia zastrzeżona, wymagająca zgody wspólników powyżej określonego progu lub zapewniająca wspólnikom mniejszościowym dodatkową ochronę, gdy zwroty są kluczową częścią uzasadnienia inwestycji.
Postanowienia dotyczące wyjścia wspólników i strategii wyjścia
Postanowienia dotyczące wyjścia ze spółki w umowie wspólników określają, w jaki sposób i kiedy wspólnicy mogą zrealizować wartość i opuścić spółkę, zapewniając pewność w sytuacjach, w których udziały spółek prywatnych są niepłynne. W przypadku braku uzgodnionych mechanizmów wyjścia, wspólnicy mogą być związani ze spółką na czas nieokreślony, szczególnie w przypadku, gdy nie ma gotowego rynku na udziały i obowiązują ograniczenia dotyczące zbywania udziałów.
Umowy wspólników zwykle obejmują połączenie dobrowolnych, ustrukturyzowanych oraz wymuszonych mechanizmów wyjścia ze spółki, w zależności od profilu własności i horyzontu inwestycyjnego, takich jak sprzedaż udziałów / wyjście strony trzeciej lub wykup.
Klauzule wyjścia zwykle dotyczą sposobu wyceny udziałów, a także procesu i harmonogramu zakończenia wyjścia. Zmniejsza to ryzyko sporów w sytuacjach, gdy relacje handlowe są już napięte.
Postanowienia dotyczące rozstrzygania sporów i patu decyzyjnego
Postanowienia dotyczące rozstrzygania sporów wyjaśniają, w jaki sposób spory między wspólnikami lub między wspólnikami a spółką będą zarządzane w przypadku ich wystąpienia. Ich celem jest skuteczne i proporcjonalne rozwiązywanie sporów, bez uciekania się do postępowań sądowych, które mogą być kosztowne, czasochłonne i uciążliwe dla przedsiębiorstwa.
Etapowy proces rozstrzygania sporów.
W wielu umowach wspólników spory są rozwiązywane w drodze etapowego procesu, dając stronom kilka możliwości rozwiązania sporów, zanim konieczne będzie wszczęcie postępowania sądowego.
Zazwyczaj obejmuje to:
- Bezpośrednie rozmowy między wspólnikami, wymagające od stron podjęcia próby polubownego rozwiązania problemu na wczesnym etapie.
- Mediacja, w której niezależna strona trzecia pomaga wspolnikom znaleźć wynegocjowane rozwiązanie w przypadku niepowodzenia bezpośrednich rozmów.
- Arbitraż, w którym spór jest kierowany do prywatnie wyznaczonego decydenta w celu wiążącego rozstrzygnięcia.
W niektórych przypadkach umowy wspólników zawierają również postanowienia dotyczące ustalenia ekspertów, najczęściej stosowane w przypadku sporów dotyczących wyceny, takich jak określanie wartości rynkowej udziałów przy wyjściu ze spółki.
Zasady postępowania w przypadku patu decyzyjnego
Jak już wspomniano powyżej, w przypadku spółek z niewielką liczbą wspólników, w szczególności gdy jest ich tylko dwóch, umowy mogą również zawierać postanowienia dotyczące patu decyzyjnego. Mają one na celu radzenie sobie z sytuacjami, w których spółka nie może kontynuować działalności, ponieważ wspólnicy nie są w stanie dojść do porozumienia. Powszechne mechanizmy obejmują ustalenia dotyczące wykupu udziałów, takie jak klauzule „shotgun”, które pozwalają jednemu wspólnikowi zaoferować drugiemu wykup jego udziałów po określonej cenie za udział.
Określając te mechanizmy z wyprzedzeniem, klauzule rozstrzygania sporów dają wspólnikom jasność co do tego, co się stanie, jeśli sprawy pójdą nie tak, i zmniejszają ryzyko, że spory staną się długotrwałe, kosztowne lub destrukcyjne.
Postanowienia dotyczące ochrony wspólników mniejszościowych
Wspólnicy mniejszościowi z reguły nie posiadają decydującego wpływu na wyniki głosowań i mogą zostać przegłosowani w przypadku decyzji, które mają istotny wpływ na spółkę lub wartość ich inwestycji. Chociaż istnieją ustawowe środki zaradcze, są one zazwyczaj reaktywne, kosztowne i stosowane tylko wtedy, gdy relacje już się zepsuły.
Umowy wspólników aktywnie przeciwdziałają temu ryzyku poprzez włączenie mechanizmów ochrony wspólników mniejszościowych do ram zarządzania spółką od samego początku.
Kwestie zastrzeżone
Pomysł uregulowania kwestii zastrzeżonych jest również praktyczny dla skutecznej ochrony wspólników mniejszościowych. Są to decyzje, które nie mogą zostać podjęte bez zgody mniejszości lub bez osiągnięcia uzgodnionego progu zatwierdzenia, bez względu na wielkość posiadanego pakietu udziałów.
Kwestie zastrzeżone nie mają na celu zakłócania bieżącego zarządzania. Zamiast tego koncentrują się na decyzjach, które mogą zasadniczo wpłynąć na inwestycję wspólnika.
Dodatkowe postanowienia ochronne
Kwestie zastrzeżone są często wspierane przez dodatkowe postanowienia, w zależności od charakteru działalności i zaangażowanych wspólników. Najczęstsze przykłady obejmują:
- Prawa tag-along, pozwalające wspólnikom mniejszościowym na sprzedaż swoich udziałów na tych samych warunkach jak w przypadku wyjścia wspólnika większościowego.
- Prawa do informacji, dające wspólnikom mniejszościowym większy wgląd w wyniki finansowe i operacyjne spółki.
- Ochrona dywidendy, aby zapobiec zatrzymywaniu zysków na czas nieokreślony.
Ochrona mniejszości nie polega na utrudnianiu podejmowania decyzji. Ma ona na celu zapewnienie sprawiedliwości, równowagi i przejrzystości. Dzięki temu wspólnicy mniejszościowi mają pewność, że ich inwestycja nie zostanie podważona bez ich zgody. W przypadku wspólników większościowych wyznaczone są jasne granice, które zmniejszają niepewność i ryzyko późniejszych sporów.
Podsumowanie
Starannie przygotowana umowa wspólników służy przede wszystkim zapewnieniu przejrzystości oraz skutecznemu zarządzaniu ryzykiem. Zajęcie się potencjalnymi punktami konfliktu i nierównowagą strukturalną z wyprzedzeniem pomaga wspólnikom skupić się na budowaniu biznesu, a nie na rozwiązywaniu sporów, gdy pojawią się problemy.
Nasz zespół może pomóc Ci w sporządzeniu umowy wspólników, aby jak najlepiej zadbać o Twoje interesy.
Więcej informacji można uzyskać u pod numerem 0330 107 0109 lub wyślij wiadomość e-mail na adres business@imd.co.uk.
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani profesjonalnej. Należy pamiętać, że przepisy prawa mogły ulec zmianie od czasu opublikowania tego artykułu.
